Fundacja Instytut Edukacji Kreatywnej INEK

 

             „Los sprzyja umysłom dobrze przygotowanym”
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   
  
Ludwik Pasteur



      

 

Pozytywne wzmacnianie i feedback



Pisząc o pozytywnym wzmacnianiu pragnę na początku uprzedzić, że nie traktuję tego zwrotu tak samo jak psychologowie kliniczni. Wzmacnianie w pracy z uczniem jest blisko chwalenia, ale to nie to samo. To raczej umiejętne pomaganie uczniom w dochodzeniu do celów i dawanie pozytywnej opinii zwrotnej. Jest to trudna sztuka i na pewno wymaga od nauczyciela praktyki.
Opinia zwrotna potrzebna jest uczniom zarówno w trakcie pracy, jak i przy ocenianiu wyniku.

Zdarza się, że uczeń dostaje istotne informacje na temat swojej pracy, jednak w zakamuflowany sposób do tego przekazu wkrada się krytyka, protekcjonalność, komunikat: i tak nie dasz sobie rady. Wyobraź sobie, jak bardzo demotywujące musi to być. Niestety takie praktyki się zdarzają, choć nie jest teraz ważne gdzie i dlaczego. Z drugiej strony, pochwała: „bardzo dobrze pracujesz“ jest pozytywna, ale zbyt ogólna - słysząc to, uczeń poczuje się lepiej, ale może być zdezorientowany, nie wiedząc co konkretnie nauczyciel ma na myśli. Podobnie prowokowanie tak zwanego ucznia zdolnego, ale leniwego: „No, nie potrafisz tego zrobić? Przecież poprzednie zadanie ci wyszło“ nie stanowi pozytywnego i merytorycznego wsparcia. Jak to „wyszło“? Zabieramy w ten sposób uczniowi poczucie sprawstwa. Z pewnością lepiej byłoby powiedzieć: „Wiem, że potrafisz to zrobić, skoro rozwiązałeś poprawnie pierwsze zadanie“ i dać wskazówki naprowadzające na odpowiedź. A co do chwalenia, starajmy się różnicować sposoby i robić to w twórczy, nieraz zaskakujący sposób. Dobrym pomysłem jest po prostu partnerska rozmowa z uczniem; “to ciekawe, nigdy tak o tym nie myślałem” jest skuteczniejsze niż wykrzykniki: “brawo, świetnie!” Dobra pochwała lepiej zadziała, gdy będzie stosowana od czasu do czasu. Niech uczeń sam siebie też umie pochwalić – to się nazywa wewnętrzna motywacja.

Danie autonomii

             Uczenie wspierające wiąże się z przygotowywaniem uczniów do samodzielnej nauki. Nasza pomoc powinna być zawsze pod ręką, często jednak wystarczy obecność nauczyciela i delikatne naprowadzenie, aby uczeń sam doszedł do celu. Dawanie uczniowi autonomii powinno zaczynać się od nawiązywania przy każdym temacie do jego zainteresowań i jego wcześniej zdobytej wiedzy. Dziś zwraca się uwagę na istotność edukacji nieformalnej, czyli uczenia się poza szkołą i w nietypowy dla szkoły sposób. Musimy pamiętać, że szkoła zapewnia tylko fragment wiedzy i umiejętności. Co więcej, szkoła nie nadąża za zmianami i tempem współczesnego świata. Naturalnie nie chodzi nam o to, żeby nieformalna nauka zastąpiła formalną, ale żeby szkoła integrowała wiedzę z różnych źródeł. Wspierający nauczyciel z pewnością doceni wiedzę ucznia wykraczającą poza program i będzie dostarczał uczniowi satysfakcji z dzielenia się nią z innymi. Dlatego tak ważne są ćwiczenia w grupach i w parach, gdy uczniowie wymieniają się doświadczeniami, a nauczyciel monitoruje i podsumowuje. Uczenie samodzielności to także zwracanie uwagi na różne style uczenia się, tempo i metody. Dajmy uczniom, w miarę możliwości, wolność dokonywania wyborów co do zakresu i sposobu nauki. Jakże ważne jest pozwolenie uczniom na wygadanie się, wyśmianie, na nietypowe pomysły i interpretacje. Szkoła zabija twórczość – tak mówi Ken Robinson i inne autorytety, które mogą pozwolić sobie na krytykowanie całego systemu oświaty. Zacznijmy więc coś zmieniać oddolnie. Twórczy nauczyciel jest kamieniem milowym na drodze ucznia. Twórczy uczeń będzie bardziej pewny siebie, zadowolony ze swoich osiągnięć, będzie traktował swoje błędy jako etapy procesu uczenia się, a nie jak porażki.

 

Informacja zwrotna

Stosujmy informację zwrotną jako najefektywniejszą z ocen. O feedbacku dużo się mówi w biznesie – w rozmowach z pracownikami, w szkoleniach biznesowych, a jakoś mało w kontekście szkoły. Dobrze zastosowana informacja zwrotna jest skupiona na wykonanej pracy i wyniku, a nie na osobie ucznia. Jest kilka modeli udzielania informacji zwrotnej. Najbardziej uniwersalnym jest model 4 kroków.

1.     Pokazujemy kontekst. Opisujemy sytuację, której dotyczy informacja zwrotna. Ważne, aby feedback zadział się tuż po tej sytuacji, nie dużo później. Ważne są też konkrety i unikanie słowa „ty“, które kojarzy się z wytykaniem błędów.

2.     Opisujemy zachowanie, jak najbardziej szczegółowo, jak to tylko możliwe. Unikamy ogólników, wyrażania swoich obaw czy impresji, a także wyciągania różnych wniosków.

3.     Następnie, znowu na poziomie faktów, mówimy, jakie konsekwencje miało to zachowanie. Pozytywne, czy negatywne (tym się różni pozytywny feedback od korygującego).

4.     Na koniec dajemy informację o tym, czego chcemy od ucznia(chociażby – oby tak dalej, trzymam za ciebie kciuki, pracuj tak dalej – w pozytywnym feedbacku). Albo jakich zmian w zachowaniu oczekujemy (oczekuję, że będziesz odrabiał pracę domową, oddawał referaty na czas). Tu trzeba też powiedzieć, dlaczego tego chcemy i jak to zrobić. I w tym momencie zaczyna się inny temat – mentoringu.

Oby pozytywne wzmacnianie towarzyszyło nam na co dzień od tej pory. To naprawdę czyni życie lepszym i pełniejszym.

 

Dorota Kondrat – metodyk, trener, nauczyciel